Trong thực tế tại Quy Nhơn – Bình Định và Gia Lai, một trong những câu hỏi mà chúng tôi nhận được nhiều nhất từ khách hàng là: “Cụ thể khi bà ngoại tôi mất không có di chúc, ngoại tôi có 4 người con thì việc phân chia tài sản như thế nào?”.

Sự thiếu minh bạch hoặc bất đồng trong cách hiểu luật về hàng thừa kế thường là ngòi nổ châm dứt tình cảm gia đình, dẫn đến những vụ việc tranh chấp thừa kế kéo dài nhiều năm tại Tòa án.

Bài viết chuyên sâu này sẽ giải mã tường tận các quy định pháp luật dựa trên Bộ luật Dân sự 2015 để hướng dẫn toàn diện thủ tục chia di sản thừa kế theo pháp luật khi không có di chúc, giúp bạn nắm vững quyền lợi hợp pháp của mình.

1. Khi nào di sản được phân chia theo pháp luật?

Căn cứ theo điểm a khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về trường hợp thừa kế theo pháp luật, phương thức phân chia di sản thừa kế này được áp dụng trong các trường hợp sau:

• Người chết hoàn toàn không có di chúc trước khi qua đời.

• Di chúc để lại không hợp pháp (ví dụ: người lập di chúc bị ép buộc, minh mẫn không hoàn toàn tại thời điểm lập, hình thức di chúc vi phạm điều kiện luật định).

• Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.

• Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

• Phần di sản không được định đoạt trong di chúc hoặc phần di sản có liên quan đến phần di chúc không có hiệu lực pháp luật.

2. Các hàng thừa kế theo pháp luật được quy định như thế nào?

Căn cứ theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, khi không có di chúc, tài sản của người mất sẽ không được chia đều cho tất cả mọi người mà phải tuân theo trật tự hàng thừa kế theo pháp luật nghiêm ngặt. Những người ở hàng thừa kế trước sẽ được ưu tiên hưởng trọn; chỉ khi không còn ai ở hàng trước (do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hoặc từ chối) thì hàng sau mới được xem xét. Cụ thể:

• Hàng thừa kế thứ nhất gồm: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Tất cả những người thừa kế cùng hàng này đều được hưởng phần di sản bằng nhau theo khoản 2 Điều 651. (Ví dụ thực tế như tình huống của khách hàng: khi bà ngoại mất không để lại di chúc và chỉ có 04 người con, thì 4 người con này chính là người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất, phân chia di sản thừa kế sẽ được chia thành 04 phần bằng nhau cho 4 người).

• Hàng thừa kế thứ hai gồm: Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.

• Hàng thừa kế thứ ba gồm: Cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

• Khi các bên không đạt được tiếng nói chung trong việc xác định đúng tỷ lệ và đối tượng thuộc các hàng thừa kế này, mâu thuẫn bùng nổ và việc tiến hành các bước pháp lý giải quyết tranh chấp thừa kế trở thành phương án bắt buộc.

3. Phương thức phân chia di sản theo pháp luật và quy định hạn chế

Căn cứ theo Điều 660 và Điều 661 Bộ luật Dân sự 2015, quy trình thực hiện thủ tục chia di sản thừa kế và các hạn chế pháp lý cần lưu ý bao gồm:

• Phân chia di sản (Điều 660):

  • Khi tiến hành phân chia di sản thừa kế, nếu có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra thì phải dành lại một phần di sản bằng phần mà người thừa kế khác được hưởng để nếu người thừa kế đó còn sống khi sinh ra được hưởng; nếu chết trước khi sinh ra thì những người thừa kế khác được hưởng.

  • Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì các bên có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.

• Hạn chế phân chia di sản (Điều 661):

  • Di sản chỉ bị hạn chế phân chia nếu theo ý chí của người lập di chúc hoặc theo thỏa thuận của tất cả những người thừa kế sau một thời hạn nhất định.

  • Trường hợp việc phân chia di sản thừa kế ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của bên vợ hoặc chồng còn sống và gia đình, bên còn sống có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần di sản mà những người thừa kế được hưởng nhưng chưa cho chia di sản trong thời hạn tối đa không quá 03 năm kể từ thời điểm mở thừa kế (có thể được Tòa án gia hạn thêm một lần nhưng không quá 03 năm nếu chứng minh được ảnh hưởng tiếp tục).

4. Hướng dẫn thủ tục chia di sản thực tế tại cơ sở và giải quyết tranh chấp

Tùy thuộc vào mức độ đồng thuận của các thành viên trong gia đình, quy trình thực hiện thủ tục chia di sản thừa kế sẽ diễn ra theo hai hướng:

• Trường hợp đồng thuận: Các thành viên thuộc hàng thừa kế theo pháp luật tiến hành lập Văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc Văn bản khai nhận di sản tại tổ chức hành nghề công chứng, sau đó nộp hồ sơ tại Văn phòng đăng ký đất đai để sang tên.

• Trường hợp có tranh chấp: Khi các bên xảy ra mâu thuẫn không thể hòa giải, người có quyền lợi bị xâm phạm có quyền tiến hành khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi có bất động sản để giải quyết triệt để các vụ việc tranh chấp thừa kế. Quá trình khởi kiện tại Tòa án sẽ giúp xác minh chính xác tài sản, hàng thừa kế và đưa ra phán quyết công tâm nhất.

• Lưu ý thời hiệu: Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản kể từ thời điểm mở thừa kế.

💡 Lời khuyên từ Việt Luật Group

Việc tự thực hiện thủ tục chia di sản thừa kế khi không có di chúc rất dễ vướng vào các vụ án tranh chấp thừa kế phức tạp giữa các thành viên trong họ tộc nếu thiếu sự rạch ròi về mặt pháp lý. Khi cần thiết phải thực hiện quyền khởi kiện tại Tòa án, sự đồng hành của luật sư chuyên môn là vô cùng quan trọng.

Nếu bạn đang gặp vướng mắc về phân chia di sản thừa kế, xác định đúng hàng thừa kế theo pháp luật đối với tài sản nhà đất tại Quy Nhơn, Bình Định hay Gia Lai, hãy liên hệ ngay với đội ngũ Việt Luật Group để được hỗ trợ luật sư tư vấn thấu đáo, giải quyết nhanh chóng và bảo vệ vẹn toàn quyền lợi hợp pháp của gia đình bạn!